Do tej pory w dziale Vintage jeszcze nie pojawił się tekst mówiący o urządzeniu kończącym pewną erę. Pisaliśmy o pierwszym walkmanie, pierwszym odtwarzaczu kaset, pierwszym kompakcie. A dzisiaj chciałbym przedstawić urządzenie, które zakończyło pewną epokę w słuchaniu muzyki. Mowa tu o ostatnim modelu Walkmana, czyli o Sony WM-GX788. Premiera magnetofonu miała miejsce w 2003 roku, a ostatni egzemplarz zszedł z linii produkcyjnej sześć lat później. To już naprawdę porządna maszynka posiadająca autorewers, cyfrowy tuner FM i AM z możliwością zapamiętania 20 stacji dla pasma FM i 10 dla AM, możliwość przewijania do 9 utworów (głowica wychwytywała ciszę pomiędzy utworami i magnetofon odtwarzał zadany utwór), automatyczne przewijanie pustej taśmy, co było bardzo pomocne przy odtwarzaniu oryginalnych kaset (gdzie strona B miała kilka minut ciszy) i wiele innych funkcji.

W ramach tegorocznego Międzynarodowego Tygodnia Słuchania Kaset Magnetofonowych najlepiej byłoby odkurzyć swoją kolekcję taśm, podłączyć magnetofon i przypomnieć sobie klimat szalonych lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych, kiedy to kasety były w naszym kraju absolutnym nośnikiem numer jeden. Ponieważ szybko wciągam się w takie akcje, postanowiłem uczynić to samo, ale zablokowały mnie dwa maleńkie, prawie nieistotne detale - nie mam magnetofonu, a moja kolekcja kaset najprawdopodobniej zaginęła albo w najlepszym wypadku spoczywa na strychu w takim miejscu, że odnajdzie się dopiero podczas wymiany dachu za kilkadziesiąt lat. W związku z tym postanowiłem "zaszaleć" w inny sposób i pomarzyć sobie, jakiż to magnetofon mógłbym kupić, jeśli tej chwili dożyję i rzeczywiście okaże się, że kasety przetrwały i do czegoś się nadają. Otwieram więc kilka portali aukcyjnych, zaznaczam opcję "cena od najwyższej" i patrzę na jakież to cuda można się w tym momencie załapać. Spośród wszystkich pięknych, vintage'owych magnetofonów jeden model wyraźnie się wyróżniał - to właśnie Nakamichi 700II. Przede wszystkim dlatego, że w ogóle nie wygląda jak magnetofon. Z opisu aukcji niestety niczego się nie dowiedziałem, więc postanowiłem przeprowadzić własne śledztwo.

Firma Sony, po wypuszczeniu na rynek pierwszego modelu Walkmana - TPS-L2 - nie osiadła na laurach. Długo jeszcze synonimem przenośnego odtwarzacza kaset były właśnie maszyny z tej firmy. Jednym w kroków milowych było pojawienie się w 1982 roku modelu WM-7, w którym po raz pierwszy wykorzystano wiele funkcji znacząco poprawiających wygodę użytkowania. Najważniejszą z nich był auto-revers, czyli mechanizm pozwalający odtwarzać obie strony kasety bez konieczności wyjmowania jej z urządzenia. To naprawdę był postęp! W końcu nie trzeba było co pół godziny gmerać przy klapce i obracać ręcznie kasety - wystarczyło wcisnąć odpowiedni przycisk albo poczekać do końca taśmy, a mechanizm sam rozpoczynał odtwarzanie drugiej strony. Gdzie jak gdzie, ale właśnie w przenośnym sprzęcie było to rozwiązanie, które bardzo szybko upowszechniło się na świecie. Od tej pory jedynie najprostsze i najtańsze przenośne grajki były pozbawione tej funkcji.

Szukając informacji o konstrukcjach, które zapisały się w historii sprzętu audio złotymi zgłoskami lub po prostu wyglądały na tyle fanie, że warto o nich napisać parę słów, można natknąć się na zaskakujące rozwiązania. A robi się jeszcze ciekawiej gdy okazuje się, że te ciekawe wynalazki powstały prawie sto lat temu! Weźmy na przykład gramofon - jak myślicie, kiedy powstała jego przenośna wersja? I nie pytam o wielką, ciężką walizkę z wystającą tubą, tylko o urządzenie, które... Mieści się w dłoni! "Takie cuda to tylko w Erze" - pomyślicie, ale jak to mawiają, rzeczy niemożliwe robią ludzie, którym nikt wcześniej nie powiedział, że nie da się ich zrobić. Zapewne właśnie tak było w przypadku pochodzących z Węgier braci Vadasz, którzy w 1924 roku opatentowali w Szwajcarii urządzenie o nazwie Mikiphone - gramofon mieszczący w się okrągłej, metalowej puszce o średnicy niecałych 12 centymetrów i wysokości 5 centymetrów, a więc mniejszej niż płyta kompaktowa.

Zapewne każdy się zgodzi, że rozwój przemysłu audio jest nierozerwalnie związany z postępem technologicznym. Jednym z pierwszych przełomów, jaki dokonał się w tej materii było skonstruowanie pierwszego tranzystora, co miało miejsce w laboratoriach Bella w 1947 roku. Do tej pory cała elektronika opierała się na lampach elektronowych, które nie dość, że szybko się zużywały i pożerały masę prądu, to na dodatek zajmowały sporo miejsca. Tranzystor pozwolił na miniaturyzację urządzeń, czego najlepszym przykładem jest Regency TR-1 -pierwszy na świecie tranzystorowy odbiornik radiowy, którego premiera miała miejsce 18 października 1954 roku.

Poprzedni artykuł, w którym pisałem o amplitunerze kwadrofonicznym Sansui QRX-9001 wywołał spore poruszenie na StereoLife'owym Facebooku. Czytając pojawiające się tam wpisy naszych czytelników zauważyłem, że wielu wspomina o polskim urządzeniu tego typu, czyli o Cezarze Quadro DKS-201, którego debiut miał miejsce w 1976 roku na Międzynarodowych Targach Poznańskich. Temat na tyle mnie zaciekawił, że postanowiłem poszukać informacji o tym sprzęcie i przedstawić go tym, którzy do tej pory nie wiedzieli, że Polska miała też swój wkład w rozwój techniki kwadrofonicznej.

Na początku lat siedemdziesiątych XX wieku pojawiło się na rynku audio rozwiązanie, które można uznać za pradziadka współczesnych systemów dźwięku przestrzennego - kwadrofonia. Jak sama nazwa wskazuje, był to system czterokanałowego zapisu i odczytu dźwięku, dzięki któremu słuchacz mógł się czuć uczestnikiem wydarzeń muzycznych. Rozmieszczenie czterech głośników dawało też większe pole do popisu realizatorom dźwięku, ponieważ umożliwiało ciekawsze wykorzystanie efektów specjalnych. Niestety, system nigdy nie zdobył popularności, jaką obecnie mają wielokanałowe systemy kinowe. Wśród urządzeń które umożliwiały kwadrofoniczne odtworzenie dźwięku zapewne wyróżnia się topowy model Sansui z 1978 roku - QRX-9001 - uznawany zresztą do dziś za jeden z najlepszych kwadrofonicznych amplitunerów, jakie kiedykolwiek wyprodukowano.

Lata osiemdziesiąte ubiegłego wieku był dla Sony czasem, gdy firma kroczyła od sukcesu do sukcesu. Rozpoczynała się era płyty kompaktowej - formatu, który został opracowany wspólnie z Philipsem. Furorę na rynkach świata robił przenośny odtwarzacz kaset zwany Walkmanem. Inżynierowie Sony logicznie powiązali ze sobą te dwa fakty i w 1984 roku stworzyli urządzenie, które zapoczątkowało rozwój następnego przeboju w ofercie firmy - Discmana. Co prawda pierwszy przenośny model odtwarzacza płyt kompaktowych o symbolu D-50 jeszcze nie nosił tej nazwy, ale w momencie premiery był najmniejszym CD-playerem na świecie.

Czy uwierzycie, że ten prościutki, przenośny magnetofon, który widzicie na zdjęciu powyżej to pierwszy na świecie sprzęt obsługujący nowy format nazwany Compact Cassette? Philips EL3300 został po raz pierwszy zaprezentowany 30 sierpnia 1963 roku na berlińskich targach Radio Show i był kolejną próbą stworzenia formatu, który ułatwiłby korzystanie z taśmy magnetofonowej. Zamknięcie jej w plastikowym pudełku ułatwiało załadowanie nośnika do magnetofonu - nie trzeba było martwić się o przełożenie taśmy przez rolki i nawinięcie końcówki na pustą szpulę. Wystarczyło włożyć kasetę i nacisnąć play - ot, cała filozofia. Nie była to jednak pierwsza próba usystematyzowania rynku i stworzenia standardu, który zawojuje cały świat. Aby spopularyzować swój wynalazek, Philips zrobił rzecz niebywałą - udostępnił dokumentację techniczną formatu Compact Cassette i pozwolił na darmowe korzystanie z zawartych w niej rozwiązań, dzięki czemu coraz więcej firm zaczęło produkować zarówno kasety, jak i magnetofony wszelkiej maści.

Firma Nakamichi gościła już w naszym kąciku vintage za sprawą jej najsłynniejszego magnetofonu - Dragona, który do dziś jest uznawany za jednego z najlepszych kasetowych decków jakie kiedykolwiek zostały wyprodukowane. Jednak moim osobistym marzeniem jest posiadanie innego magnetofonu tej firmy. RX-505, bo nim mowa, jest szczytowym modelem serii RX, posiadającej unikalne rozwiązanie auto rewersu, czyli obustronnego odtwarzania kaset bez potrzeby ręcznego przekładania stron. W deckach innych firm stosowano obrotowe głowice odtwarzająco-nagrywające, jednak takie rozwiązanie nie gwarantowało zachowania odpowiedniego ustawienia głowicy względem przesuwającej się nad nią taśmy. Dlatego też w magnetofonach wyższej klasy, w których jakość odtwarzania stawiana była ponad wygodą użytkownika, nigdy nie stosowano systemu auto-reverse. Inżynierowie z Nakamichi chcieli stworzyć maszynę, która połączyłaby wygodę użytkowania z wysoką jakością sygnału. Warunek był jeden - głowica nie może się obracać. A skoro głowica ma pozostać nieruchoma, to nie pozostało nic innego jak stworzyć mechanizm automatycznego obracania kasety.