W świecie wysokiej klasy sprzętu audio istnieje pewien niepisany podział obowiązków. Jeśli chcemy naprawdę dobrze słuchać muzyki, kupujemy wzmacniacz, odtwarzacz sieciowy i parę porządnych kolumn. Jeśli zależy nam na efektownym dźwięku podczas oglądania filmów, budujemy system kina domowego z amplitunerem, subwooferem i głośnikami rozmieszczonymi wokół kanapy. Jeżeli natomiast najważniejsze są dla nas wygoda, estetyka i ograniczenie liczby urządzeń do absolutnego minimum, wybieramy soundbar lub głośnik bezprzewodowy, godząc się z tym, że pod względem jakości brzmienia będzie to rozwiązanie kompromisowe. Tak przynajmniej wygląda teoria, która przez wiele lat sprawdzała się całkiem nieźle. Problem w tym, że producenci sprzętu audio najwyraźniej postanowili przestać się jej trzymać. Coraz częściej dostajemy urządzenia, które nie chcą być przypisane do jednej kategorii, lecz mają zastępować kilka różnych elementów domowego systemu rozrywki. Zwykle kończy się na obietnicach, bo choć łatwo wyposażyć soundbar w funkcje sieciowe albo dodać do głośnika Bluetooth wejście HDMI, znacznie trudniej sprawić, aby takie urządzenie rzeczywiście grało na poziomie dobrego zestawu stereo. Czasami jednak konstruktorzy podchodzą do tego zadania bardzo poważnie, nie zadowalając się stwierdzeniem, że użytkownikowi i tak wystarczy mocny bas, wyraźne dialogi i możliwość puszczenia ulubionej playlisty ze smartfona. Wówczas powstają urządzenia, które zmuszają nawet zatwardziałych audiofilów do zastanowienia się, czy wszystkie pielęgnowane przez nich przyzwyczajenia rzeczywiście mają sens. I nagle dostajemy na przykład parę głośników bezprzewodowych, które mimo skromnych rozmiarów grają nie gorzej niż potężne podłogówki. Albo przepiękny wzmacniacz, który jest tak płaski, że można go nawet powiesić na ścianie, a swoimi możliwościami i brzmieniem zawstydza hi-endowe integry i końcówki mocy ważące pięćdziesiąt kilogramów. Czy urządzeniem łamiącym utarte schematy okaże się także nowy Naim Muso Utopia?

Rynek sprzętu hi-fi ma dość osobliwy stosunek do postępu. W świecie streamerów, przetworników cyfrowo-analogowych, słuchawek bezprzewodowych i systemów all-in-one nowy model powinien pojawić się możliwie szybko, najlepiej z wydajniejszym procesorem, szybszym modułem sieciowym, obsługą kolejnych serwisów i aplikacją, która tym razem ma działać bezbłędnie. Klienci przyzwyczajeni do telefonów i komputerów automatycznie zakładają, że sprzęt sprzed pięciu lat jest przestarzały, nawet jeśli w dalszym ciągu spełnia wszystkie ich potrzeby. W przypadku klasycznych wzmacniaczy sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Jeżeli konstrukcja jest dobra, może pozostawać w katalogu przez dziesięć, piętnaście albo dwadzieścia lat. Jej długowieczność staje się powodem do dumy, a nie dowodem zaniedbania. Nikt rozsądny nie oczekuje przecież, że co dwa sezony ktoś wynajdzie nową lampę, odkryje kolejną klasę pracy albo udowodni, że wszystkie końcówki mocy budowano dotąd w niewłaściwy sposób. Oczywiście konstruktorzy wciąż poprawiają zasilacze, skracają ścieżki sygnałowe, selekcjonują tranzystory, udoskonalają zabezpieczenia i korzystają z coraz lepszych elementów, jednak efektem takich działań częściej jest ewolucja niż rewolucja. Kiedy więc znany, ceniony producent klasycznych komponentów stereo ogłasza, że stworzył wzmacniacz działający w dość wyjątkowy sposób, zbudowany inaczej niż wszystko, co dotychczas widzieliśmy, budzi to nie tylko zainteresowanie, ale też podejrzliwość. W końcu czy po tylu latach konstruowania wzmacniaczy, po wprowadzeniu do sprzedaży tylu urządzeń, które miały być tymi ostatecznymi, naprawdę można w tej materii wymyślić coś przełomowego? Twierdząco na to pytanie odpowiada Unison Research - włoska manufaktura znana przede wszystkim z produkcji nietuzinkowych wzmacniaczy lampowych. A żeby było jeszcze ciekawiej, jej arcyciekawe rozwiązanie zostało opracowane nie dla piecyków wykorzystujących szklane bańki, ale dla tranzystorowych końcówek mocy. Nowa technologia ma dać początek całej linii urządzeń, a po raz pierwszy zobaczyliśmy ją w zestawie dzielonym złożonym z przedwzmacniacza Unico PRE v2 i stereofonicznej końcówki mocy Unico DM v2.

Jest coś przewrotnego w tym, że urządzeniami funkcjonującymi najkrócej na rynku audio są dziś te, które pod względem technologicznym wydają się najbardziej zaawansowane. Dobry wzmacniacz może pracować przez trzydzieści lat, gramofon jeszcze dłużej, a wiele słuchawek przewodowych sprzed kilku dekad do dziś pozostaje w znakomitej formie. Wystarczy wymienić poduszki, przewód, czasami jakiś drobiazg i można słuchać dalej. Tymczasem kupujemy dokanałówki za ponad tysiąc złotych, wyposażone w procesory, mikrofony, anteny, zaawansowane przetworniki i akumulatory, a po trzech czy czterech latach możemy stanąć przed koniecznością zakupu kolejnych. Nie dlatego, że przestały dobrze grać albo zepsuł się Bluetooth. Powód bywa znacznie bardziej prozaiczny - zużyta bateria, której nie da się wymienić bez rozcinania obudowy, uszkodzenia delikatnych połączeń albo ponoszenia kosztów niewiele mniejszych niż cena nowego sprzętu. Kupno tanich słuchawek, których nie będzie nam szkoda oddać do punktu zbiórki elektrośmieci za rok czy dwa, też nie jest idealnym rozwiązaniem. No bo czy naprawdę chcemy, aby każdego dnia towarzyszyły nam dokanałówki, które z racji swojej ceny są po prostu kiepskie? Z drugiej strony czy naprawdę dobre pchełki, które pod względem jakości dźwięku mogą konkurować z ambitnymi modelami przewodowymi, rzeczywiście muszą być produktami na kilka sezonów? Sennheiser najwyraźniej uznał, że nie.

Choć przetworniki cyfrowo-analogowe istniały znacznie wcześniej, na przykład jako elementy odtwarzaczy płyt kompaktowych, ich kariera rozkręciła się na dobre w erze plików. Dla wielu melomanów DAC był jednym z najbardziej oczywistych sposobów rozbudowy systemu. Komputerowe audio dopiero nabierało rozpędu, coraz więcej osób przenosiło muzykę z płyt na dyski, a nawet dość drogie wzmacniacze potrafiły być konstrukcjami całkowicie analogowymi. Jeżeli chcieliśmy słuchać plików albo poprawić jakość dźwięku z odtwarzacza CD, kupowaliśmy konwerter z gniazdem USB i sprawa była załatwiona. Później sytuacja zaczęła się zmieniać. Przetworniki trafiły do wzmacniaczy, streamerów, odtwarzaczy sieciowych, aktywnych kolumn, a w końcu właściwie wszędzie. Te funkcjonujące jako samodzielne urządzenia oczywiście nie zniknęły, ale przestały być tak potrzebne jak wcześniej. Szczególnie dobrze widać to na przykładzie Hegla. Norweska firma była jednym z pionierów w kwestii DAC-ów. Podczas gdy inni producenci sprzętu hi-fi albo nie mieli w tej materii zupełnie nic do zaproponowania, albo też uznawali, że dołożenie gniazda USB-B jest wystarczającym rozwiązaniem, manufaktura z Oslo prezentowała coraz większe, ciekawsze i bardziej zaawansowane technicznie przetworniki - HD2, HD10, HD11, HD12, HD20, HD25 i wreszcie flagowy, pełnowymiarowy model HD30. Widząc ogromną popularność DAC-ów, Hegel przez lata konsekwentnie rozwijał cyfrowe sekcje swoich wzmacniaczy zintegrowanych, dodając kolejne wejścia, lepsze układy wewnętrzne, a z czasem również streaming. Doszliśmy do punktu, w którym kupując jeden z piecyków tej marki, dostawaliśmy właściwie kompletny system elektroniczny - wystarczyło dołożyć kolumny i telefon z aplikacją do odtwarzania muzyki. Jeszcze niedawno w ofercie Hegla nie było ani jednego wzmacniacza zintegrowanego pozbawionego części cyfrowej i łączności sieciowej. Sytuację tę zmieniła dopiero premiera modelu A200, która odbyła się zaledwie parę miesięcy temu. Można więc dojść do wniosku, że Hegel sam skutecznie ograniczył zapotrzebowanie na własne zewnętrzne przetworniki. Przeciętnego klienta nie interesował zewnętrzny DAC. Kupował wzmacniacz, a konwersję cyfrowo-analogową dostawał niejako w pakiecie. Nagle, trochę niespodziewanie, Norwegowie wrócili do produkcji zewnętrznych przetworników i postawili na jedyny segment, w którym z ich punktu widzenia miało to sens - górną półkę. Tak powstał D50, pełniący dziś rolę flagowego źródła Hegla.

Kilkanaście lat temu temat przesyłania i poprawiania dźwięku z komputera wydawał się znacznie prostszy niż dzisiaj. Większość laptopów miała przeciętne wyjścia słuchawkowe, telefony wyposażano jeszcze w gniazda 3,5 mm, a zewnętrzny przetwornik USB był dla wielu melomanów pierwszym i najłatwiejszym sposobem na wejście w świat komputerowego audio. Wystarczyło, że małe pudełko potrafiło ominąć kartę dźwiękową w komputerze, przyjąć sygnał cyfrowy i dostarczyć do wzmacniacza lub słuchawek prawidłowy, neutralny dźwięk, a już miało rację bytu. Z czasem wymagania rosły. Pojawiły się pliki wysokiej rozdzielczości, DSD, wyjścia zbalansowane, coraz poważniejsze stopnie wzmacniające, zasilanie akumulatorowe, transmisja bezprzewodowa i rozmaite rozwiązania pozwalające kształtować brzmienie. Urządzenia, które kiedyś miały być po prostu lepszym wyjściem słuchawkowym do laptopa, przejęły funkcje kilku pełnowymiarowych komponentów i w wielu przypadkach zaczęły oferować parametry, o których ich starsi krewni mogli tylko pomarzyć. Dzisiaj za kilkaset złotych można kupić maleńke urządzenie, które obsługuje PCM i DSD, a do tego potrafi zaskakująco sprawnie poradzić sobie z pełnowymiarowymi słuchawkami. Doprowadziło to też do ciekawej sytuacji, bo skoro niedrogie przetworniki są, przynajmniej na papierze, tak dobre, to coraz trudniej uzasadnić istnienie większego i droższego urządzenia. Sama obsługa kolejnego formatu czy kilkadziesiąt miliwatów więcej już nie wystarcza. Można snuć opowieści o wspaniałym brzmieniu, ale ono także nie może być jedynym argumentem, jakim producent tego typu aparatury stara się kusić klientów. Najlepiej byłoby mieć w rękawie jeszcze kilka asów albo stworzyć DAC-a, który może pracować jako sprzęt biurkowy, w połączeniu z komputerem, albo mobilny, podłączony do telefonu za pomocą kabla lub przez Bluetooth z kodekami aptX Lossless lub LDAC i zasilany z własnego akumulatora. Koncepcja nie jest nowa, ale od czasu do czasu pojawiają się rozwiązania, które mogą wynieść ją na wyższy poziom. Takim dużym krokiem naprzód ma być iFi Audio iDSD GR 2.

Kojarzycie tę markę? Choć nie słynie ona z produkcji pięknych gramofonów, potężnych kolumn ani wzmacniaczy lampowych, jestem przekonany, że większość osób - nawet tych o specyficznych zainteresowaniach - odpowie twierdząco. Sam nie pamiętam dokładnie, jaki był pierwszy produkt Baseusa, który trafił w moje ręce, ale niemal na pewno nie były to słuchawki. Mógł to być przewód USB, niewielka ładowarka, powerbank albo coś w stylu samochodowego uchwytu na telefon, bo właśnie z takimi urządzeniami i akcesoriami chińska marka przez lata kojarzyła się najmocniej. I nie było w tym nic złego. Baseus zbudował swoją pozycję na produktach, które mają przede wszystkim działać, być praktyczne, wyglądać przyzwoicie i kosztować mniej niż odpowiedniki z logo największych koncernów. Firma powstała w 2011 roku, a jej nazwa została wyprowadzona z hasła "Base on User". Z czasem oferta rozrosła się z akcesoriów mobilnych i ładowarek o huby, urządzenia samochodowe, sprzęt smart home czy kamery, a ostatnio także kilka ciekawych produktów audio. Problem polega na tym, że droga od dobrej ładowarki do dobrych słuchawek nie jest tak krótka, jak mogłoby się wydawać. W pierwszym przypadku najważniejsze są sprawność, bezpieczeństwo i elektronika zasilająca. W drugim dochodzą akustyka i psychoakustyka, ergonomia, strojenie przetworników, redukcja szumu, mikrofony, kodeki, wzmacniacze, aplikacja i cała masa decyzji, których nie można sprowadzić do pytania, ile to ma watów. Chińczycy twierdzą jednak, że odrobili lekcje i naprawdę dobrze przygotowali się do wejścia w segment sprzętu grającego. Seria Inspire jest dla nich naprawdę ważna - ma być czymś więcej niż oczywistym rozszerzeniem katalogu. Postanowiłem sprawdzić, jak te zapowiedzi mają się do rzeczywistości, biorąc do testu najbardziej obiecujące moim zdaniem słuchawki XH1.

Moda na sprzęt stylizowany na urządzenia sprzed kilku dekad trwa już na tyle długo, że właściwie przestała być modą. Początkowo można było traktować ją jako krótkotrwałą odpowiedź na zmęczenie minimalizmem, ekranami dotykowymi i czarnymi skrzynkami, których obsługa rozpoczyna się od zainstalowania aplikacji, założenia konta i zaakceptowania regulaminu. Szybko okazało się jednak, że nie chodzi wyłącznie o wygląd. Wielu melomanów zaczęło tęsknić nie tyle za konkretnym kolorem forniru czy kształtem pokręteł, ile za sprzętem, który jest intuicyjny, skoncentrowany na swojej głównej funkcji i na tyle prosty w obsłudze, że można dogadać się z nim w ciągu kilku sekund. Włączamy wzmacniacz, wybieramy źródło, ustawiamy głośność i słuchamy. Bez przewijania menu, bez zastanawiania się, czy najnowsza aktualizacja poprawiła obsługę jednego serwisu streamingowego, ale zepsuła coś innego. Wychyłowe wskaźniki, klasyczne przełączniki i duże pokrętła stały się w tym układzie symbolami prostszego, bardziej namacalnego sposobu obcowania z muzyką, a także kojarzą nam się z czasami, kiedy jakość wykonania była - mówiąc bez ogródek - trochę inna. Producenci oczywiście dość szybko zauważyli ten trend, dzięki czemu dziś niemal każda firma z odpowiednio długą historią ma w katalogu urządzenie, które wygląda tak, jakby odnaleziono je w magazynie zamkniętym od 1978 roku, a tak naprawdę jest nowoczesnym wzmacniaczem wyposażonym w przetwornik cyfrowo-analogowy, wejście HDMI i Bluetooth.

Są w świecie audio produkty, których kolejne generacje pojawiają się tak regularnie, że właściwie można ustawiać według nich kalendarz. Co rok nowy smartfon, co dwa lata nowa wersja przetwornika, co trzy lata odświeżony wzmacniacz, najlepiej z nieco większym wyświetlaczem, nowym modułem sieciowym i kilkoma nowymi gniazdami. Rynek słuchawek bezprzewodowych jest pod tym względem szczególnie bezlitosny, bo tutaj elektronika starzeje się szybciej niż wszystko, co ją otacza. Przetworniki mogą pozostać świetne jeszcze przez dekadę albo dwie, obudowa również nie musi się zdezaktualizować, ale wystarczy, że pojawi się nowy kodek, lepszy układ redukcji szumów, kolejna wersja Bluetooth albo bardziej rozbudowana aplikacja i model sprzed trzech czy czterech lat zaczyna wyglądać tak, jakby pamiętał inną epokę. Właśnie dlatego cztery lata dzielące Momentum 4 Wireless od ich następcy to w tej kategorii naprawdę sporo. W 2022 roku Bluetooth 5.2 z aptX Adaptive robił bardzo dobre wrażenie, 60-godzinny czas pracy był wynikiem wręcz absurdalnym, a systemy ANC znajdowały się na takim etapie rozwoju, że wielu producentów wciąż chwaliło się głównie tym, iż redukcja hałasu jest "adaptacyjna". Dziś samo użycie tego słowa nikogo już nie wzrusza. Klienci chcą nie tylko ciszy, ale też lepszego tłumienia rozmów, naturalnego trybu transparentnego, kilku urządzeń połączonych jednocześnie, możliwie bezstratnej transmisji, aktualizacji firmware'u i aplikacji, która nie wygląda jak projekt studenta informatyki. Konkurencja zrobiła kilka potężnych kroków do przodu, a sam Sennheiser zdążył wprowadzić Accentum Wireless, rozwijać kolejne modele dokanałowe i - co z punktu widzenia audiofila jest chyba najważniejsze - zaprezentować HDB 630, czyli słuchawki mające stanowić pomost między nowoczesnymi nausznikami bezprzewodowymi a klasycznymi, ambitnymi konstrukcjami z serii HD 600. To sprawia, że Momentum 5 Wireless mają podwójnie trudne zadanie - muszą zmierzyć się nie tylko z mocniejszą konkurencją, ale też z kilkoma ciekawymi konstrukcjami z katalogu Sennheisera, który przez cztery lata zdążył się wyraźnie uporządkować i wyspecjalizować.

Przymierzając się do zakupu hi-endowego systemu stereo, zwykle zaczynamy przeglądać katalogi producentów amerykańskich, niemieckich, brytyjskich, włoskich, francuskich, japońskich albo skandynawskich. W ostatnich latach do tego grona dołączyły także firmy chińskie, które po okresie kopiowania cudzych pomysłów przeszły do ofensywy, proponując audiofilom urządzenia nowoczesne, znakomicie wykonane i często bardzo atrakcyjnie wycenione. Reszta świata wciąż pozostaje jednak na marginesie. Owszem, od czasu do czasu trafiamy na ciekawy wzmacniacz z Serbii, kolumny z Litwy, słuchawki z Rumunii albo przetwornik z kraju, którego wcześniej nie kojarzyliśmy z produkcją sprzętu audio, ale większość klientów woli trzymać się utartych ścieżek. Jeżeli wydajemy na elektronikę kilkanaście lub kilkadziesiąt tysięcy złotych, chcemy mieć poczucie, że stoi za nią firma dysponująca odpowiednim doświadczeniem i zapleczem technicznym, mająca porządną sieć dystrybucji i obiecujące perspektywy dalszego rozwoju. Dokonując płatności, chcemy nie tylko mieć pewność, że wybraliśmy urządzenie, które nam odpowiada, ale też wiedzieć, że za rok czy dwa nasz sprzęt nie stanie się bezwartościowym złomem, firma nagle nie zniknie z rynku, a w razie drobnej awarii nie zostaniemy z problemem sami, kursując od serwisu do serwisu. Co by nie mówić, w przypadku znanych, funkcjonujących od wielu lat marek prawdopodobieństwo wpadki jest znacznie mniejsze, dlatego też na etapie niezobowiązujących odsłuchów audiofile często chwalą sprzęt początkujących, egzotycznych manufaktur, a koniec końców zabierają do domu NAD-a, Marantza, Cambridge'a, Yamahę, Hegla, Audiolaba albo Atolla. W grupie tych "pewniaków" ponownie pojawiają się te same kraje pochodzenia - Wielka Brytania, Japonia, Francja, Norwegia czy USA. Słowacja na pewno nie jest pierwszym kierunkiem, jaki przychodzi nam do głowy, gdy myślimy o zakupie sprzętu hi-fi. A szkoda, ponieważ właśnie tam działa jeden z największych i najbardziej samowystarczalnych producentów elektroniki audio w naszej części Europy.

Jeszcze kilka lat temu kierunek rozwoju cyfrowego audio wydawał się całkowicie oczywisty. Skoro odtwarzacz sieciowy i tak potrzebuje przetwornika, a ten coraz częściej otrzymuje regulację głośności, wyjście słuchawkowe i kilka dodatkowych wejść, najlepiej będzie zamknąć wszystko w jednej obudowie. W ten sposób powstały urządzenia, które potrafią odtwarzać muzykę z serwisów strumieniowych i lokalnych dysków, współpracować z telewizorem, komputerem, końcówką mocy, aktywnymi monitorami i słuchawkami, a niekiedy nawet przyjmować sygnał ze źródeł analogowych. Z punktu widzenia użytkownika trudno odmówić tej koncepcji sensu. Jeden elegancki klocek może zastąpić kilka urządzeń, uprościć system, ograniczyć liczbę kabli i pozwolić zapanować nad całością za pomocą jednej aplikacji. Dołożenie do tego zestawu transportu CD, chociażby w formie napędu szczelinowego, także nie jest wielkim problemem, a dzięki temu otrzymujemy naprawdę wszechstronne źródło. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy zaczynamy się zastanawiać, czy w takim cyfrowym kombajnie wszystkie zadania rzeczywiście są wykonywane równie dobrze. Czy producent, który musi zaprojektować sekcję sieciową, system operacyjny, interfejs użytkownika, moduły łączności, przedwzmacniacz i wzmacniacz słuchawkowy, poświęcił samemu przetwornikowi tyle samo uwagi, ile poświęciłby mu w urządzeniu wykonującym tylko jedno zadanie?